ความสำเร็จของการจัดการศึกษาเพื่อพัฒนาศักยภาพสมองและการเรียนรู้ของผู้เรียน จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากหลายฝ่ายไม่ว่าจะเป็นพ่อแม่ ผู้ปกครอง ผู้บริหาร ครูอาจารย์ ชุมชน องค์กรภาครัฐและเอกชน โดยทุกส่วนต้องให้ความสำคัญต่อการพัฒนาศักยภาพของสมองและการเรียนรู้ของเด็กอย่างจริงจัง เริ่มต้นตั้งแต่ในครอบครัว การเตรียมพร้อมสำหรับการเป็นพ่อแม่ การดูแลพัฒนาสมองเด็กตั้งแต่ในครรภ์และหลังคลอด ส่วนในสถานศึกษาจะต้องเน้นการจัดการเรียนการสอน ที่พัฒนาศักยภาพสมองและการเรียนรู้ของเด็กเป็นสำคัญ

สำนักงานฯ จึงได้จัดทำรายงานการวิจัยเรื่อง "สิ่งแวดล้อมและการเรียนรู้สร้างสมองเด็กให้ฉลาดได้อย่างไร" เพื่อชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของสมองมนุษย์ ที่มีโครงสร้างอันวิจิตรมหัศจรรย์และสามารถพัฒนาได้มากมาย และเสนอแนวทางสำหรับสถาบันครอบครัวและสถาบันการศึกษาในการมีส่วนร่วม เพื่อพัฒนาศักยภาพสมองและการเรียนรู้ของเด็กร่วมกัน รายงานการวิจัยเรื่องนี้ได้รับการตอบสนองเป็นอย่างดีจากสังคม มีพ่อแม่ ครูอาจารย์ ให้ความสนใจอย่างกว้างขวางและติดตามขอหนังสือเข้ามาเป็นจำนวนมาก

อย่างไรก็ดี สำนักงานฯ มีความเห็นว่าความสำเร็จของการปฏิรูปการศึกษา ต้องมุ่งให้เกิดการปฏิรูปการเรียนรู้ ตั้งแต่ในครอบครัวให้มุ่งเน้นการพัฒนาศักยภาพสมองและการเรียนรู้เป็นหลัก กลุ่มบุคคลสำคัญที่จะช่วยพัฒนาศักยภาพสมองและการเรียนรู้ของเด็กได้ดีที่สุด คือ พ่อแม่ ผู้ปกครอง และสถาบันครอบครัว ดังนั้นเพื่อให้พ่อแม่ทุกคนร่วมเสริมสร้างศักยภาพสมอง ร่วมสร้างคุณค่าให้กับสังคม สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติจึงได้จัดทำหนังสือเรื่อง "สิ่งแวดล้อมและการเรียนรู้สร้างสมองเด็กให้ฉลาดได้อย่างไร (ฉบับพ่อแม่)" ขึ้น ซึ่งเป็นการสรุปสาระสำคัญจากงานวิจัยเรื่องสิ่งแวดล้อมและการเรียนรู้สร้างสมองเด็กให้ฉลาดได้อย่างไร เกี่ยวกับความสำคัญของการพัฒนาสมองและแนวทางสำหรับพ่อแม่ ในการส่งเสริมศักยภาพสมองและการเรียนรู้ของเด็ก เพื่อให้พ่อแม่มีความรู้ความเข้าใจ รู้จักวิธีเลี้ยงดูลูก วิธีสร้างสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสมต่อการพัฒนาสมองลูกและการหล่อหลอมให้ลูกเติบโตเป็นคนดี คนเก่ง และมีความสุข เป็นพลเมืองที่มีคุณภาพ ที่จะสามารถช่วยกันสร้างสรรค์ชาติบ้านเมืองให้เจริญมั่นคงไพบูลย์ ทัดเทียมนานาอารยประเทศได้ต่อไป

การเสริมสร้างศักยภาพของสมองลูกให้มีประสิทธิภาพขึ้นอยู่กับ 2 ปัจจัยที่ต้องเอื้ออำนวยซึ่งกันและกัน นั่นคือปัจจัยภายใน หรือกรรมพันธุ์ ที่เป็นตัวกำหนดขั้นตอนการเจริญเติบโตของสมอง โครงสร้างของสมอง และการทำงาน ของสมองลูกตั้งแต่เป็นทารกอยู่ในครรภ์ กับปัจจัยภายนอกหรือสิ่งแวดล้อมและวิธีการเลี้ยงดูของครอบครัว ที่มีผล ต่อการพัฒนาสมองลูก ตั้งแต่เป็นทารกในครรภ์ จนกระทั่งหลังคลอด และเติบโตเป็นผู้ใหญ่ ทั้ง 2 ปัจจัยที่กล่าวมา เป็นสิ่งสำคัญที่สุด ในการพัฒนาสมองลูกให้เติบโตเป็นคนดี คนฉลาด รอบรู้ สามารถแก้ไขเหตุการณ์ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ และดำเนินชีวิตได้อย่างมีความสุข

สมองเด็กแรกคลอดจะมีเซลล์สมองอยู่ 1 แสนล้านเซลล์ แต่จะมีเครือข่ายเส้นใยสมอง ยื่นยาวออกจากเซลล์สมอง ที่เปรียบเสมือนแขนขาน้อยมาก สิ่งแวดล้อมจะเป็นตัวกระตุ้นให้ลูกมีการสร้างเครือข่ายเส้นใยสมอง และจุดชื่อมต่อขึ้นมากมาย และจะกระตุ้นให้สร้างไขมันล้อมรอบเส้นใยสมองเหล่านี้ด้วย

การที่มีเส้นใยสมองและจุดเชื่อมต่อและไขมันล้อมรอบเส้นใยสมองอย่างมากมายนี้ จะทำให้ลูกมีความฉลาด มีความคิดสร้างสรรค์ มีความสามารถในการเรียนรู้อย่างมีประสิทธิภาพมาก ข้อมูลทางวิทยาการยังค้นพบอีกว่าประสบการณ์ที่ลูกได้รับซ้ำๆ ก็จะทำให้เครือข่ายเส้นใยสมองและจุดเชื่อมต่อนี้อยู่คงที่ แต่ถ้าประสบการณ์และการเรียนรู้ที่ลูกได้รับเพียงครั้งเดียวหรือไม่ได้รับเลย ก็จะทำให้เครือข่ายเส้นใยสมองและจุดเชื่อมต่อนี้สลายไป

สิ่งแวดล้อมหรือการเลี้ยงดูที่มีการสัมผัส มีความผูกพันใกล้ชิด มีความรัก ความอบอุ่น จะส่งเสริมพัฒนาการสมองลูก และในทางตรงข้ามการเลี้ยงดูที่ทำให้ลูกเกิดความเครียด ความกังวลหรือถูกทำร้าย ก็จะยับยั้งการเจริญเติบโตและพัฒนาการของสมองลูก ทำให้ลูกไม่มีประสิทธิภาพในการเรียนรู้และเป็นบุคคลที่ไม่มีประสิทธิภาพ ซึ่งเป็นสิ่งที่น่าเสียดายมากเพราะสมองลูกเกิดมาพร้อมที่จะเรียนรู้ พร้อมที่จะมีประสิทธิภาพ พร้อมที่จะฉลาด แต่ขาดปัจจัยสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสมเท่านั้น

เอกสารต่างๆ ที่น่าสนใจ